Aikido

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire

Aikido (合気道, aikidō?), er ein japansk kampkunst (budo) utvikla av Morihei Ueshiba som eit resultat av kampkunsten han hadde studert og den filosofiske og religiøse bakgrunnen han hadde. Tanken hans var å utvikle eit system der ein kan forsvare seg utan at den som går til åtak, vert skada. Harmoni er viktig for ein aikidoutøvar. Teknikkane i aikido er hovudsakleg sett saman av kast og låsing av ledd. Ein trener også ein del med trevåpen.

Innhaldsliste

Bakgrunn

I hovudsak utvikla Ueshiba aikido frå Daitō-ryū aiki-jūjutsu som er ein retning av jujutsu som han studerte direkte hos utviklaren av denne stilretninga, Takeda Sokaku. Ueshiba studerte også andre japanske kampkunstar der i blant judo. Mykje av den tekniske strukturen i aikido baserte han på sverdkunsten kenjutsu. På 1930-talet fekk kampkunsten til Ueshiba eit særpreg, og han kalla kunsten "aikibudo". I 1942 vart aikido det offesielle namnet på kunsten under standardisering av japansk kampkunst støtta av regjeringa.

Ordet "aikido" er sett saman av tre japanske skriftteikn:

合 - ai - sameine, harmonisere

気 - ki - ande, livsenergi

道 - dō - veg, retning

Stilartar

Ueshiba utvikla aikido så lenge han levde slik at kunsten stadig vart meir harmonisk. Han hadde mange elevar på ulike stadier av denne utviklinga. Det oppstod såleis mange stilretningar av aikido. Stilretninga som Ueshiba sjølv vidareutvikla, aikikai, er den mest utbreidde. Stilretningen aikikai vert leia av etterkomarane til Ueshiba. Desse leiarane vert kalla doshu. Staden ein trenar kampkunst vert kalla dojo, og hovudsetet for aikido vert kalla hombo dojo og ligg i Tokyo i Japan.

Nedanfor følgjer eit oversyn over ulike stilretningar og kven som grunnla dei.

Stilretning Grunnleggjar Levetida til grunnleggjar
Aikikai Morihei Ueshiba 1883 – 1969
Aikido Yuishinkai Koretoshi Maruyama 1936 -
Aiki-Osaka Hirokazu Kobayashi 1929 – 1998
Iwama Ryu Morihiro Saito 1928 – 2002
Iwama Shinshin Aiki Hitohiro Saito 1957 -
Korindo Minoru Hirai 1903 – 1998
Shin-Shin-Tōitsu-Aikidō Kōichi Tōhei 1920 -
Shinei Taido Noriaki Inoue 1902 – 1994
Shodokan Kenji Tomiki 1900 – 1979
Tendoryu Kenji Shimizu 1940 -
Yoseikan Minoru Mochizuki 1907 – 2003
Yoshinkan Gozo Shioda 1915 – 1994

Gradering og påkledning

Som andre kampkunstar og kampsportar har aikido ei rekkje trinn i opplæringa, og ein graderer seg for kvart trinn. Den første graderinga er sjette kyu (elevgrad) som krev at ein har kjennskap til dei mest elementære teknikkane. Med jevn trening kan ein ta ein gradering om lag kvart halvår, og avansere oppover til første kyu. Når ein kjenner dei fleste teknikkane, kan ein gradere seg til første dan (meistargrad). Den høgaste graden ein graderer seg til, er fjerde dan, og då skal ein kunne bruke alle teknikkane i tilfeldig rekkjefølgje og forsvare seg mot fleire motstandarar. Det tek mange år å avansere frå første til fjerde dan. Endå høgare dan-grader kan etter særleg innsats for kampkunsten tildelast av hovudsetet for aikido (homobo dojo). Den høgste tildelte graden er 10. dan.

Påkledningen liknar den andre japanske kampkunstar nyttar: enkle kvite bukser og ei kvit jakke ein knyter om seg med eit belte. Sidan aikido innehled ein del grep, nyttar ein gjerne eit tjukt vove stoff slik som i judo, men ein kan også nytte drakter med tynnare stoff slik som ein nyttar i karate. Dei fleste stilretningane i aikido nyttar også eit vidt bukseskjørt som heiter hakama. Dette er oftast svart eller mørkt blått. I dag er som regel hakama reservert for dei som har nådd eit visst dugleiksnivå, oftast graden første dan. Så lenge ein har kyu-grad nyttar ein kvitt belte. Utøvarar med dan-grad nyttar nesten altid svart belte. (I andre kampkunstar og kampsportar har ein i vesten teke til å nytte ulike fargar på belta for dei forskjellige kyu-gradane.)

Teknikkar

Uke kallar ein den personen som simulerer eit åtak. Den personen som forsvarer seg med aikidoteknikken vert kalla nage, tori eller shite alt etter stilretning. Ein svært røynd utøvar må også takle åtak frå fleire samstundes. For det meste trenar ein på teknikk som ein på førehand har avgjort (kata), men ein kan også verta samde om å utføre åtak og forsvarsteknikk fritt (randori).

I aikido er det eit viktig prinsipp å nytte kraften til den som går til åtak mot denne slik at denne kjem ut av balanse. Forsvarsteknikken i aikido krev at ein står i likevekt. Vidare nyttar ein krafta frå vektstangprinsippet og rotasjonskraft for å få motstandaren over ende. Her er det viktig med fallteknikk for den som går i bakken. Ein nyttar også låseteknikkar på ledda til motstandarden.

Døme på innleiande åtak

Simulerte slag vert nytta slik at ein har noko å forsvare seg mot. Simulerte spark vert bere nytta av røynde utøvarar fordi den som går til åtak då treng spesielt god fallteknikk når han vært kasta over ende. Særleg for nybyrjarar kan den som går til åtak, halde fast den som skal forsvare seg.

  • Vertikalt handkantslag mot framsida av hovudet (正面打ち, shōmen'uchi?)
  • Diagonalt handkantslag mot sida av hovudet/halsen (横面打ち, yokomen'uchi?)
  • Knytteneveslag mot bryst eller mage / midtre region (胸突き, mune-tsuki? / 中段突き, chūdan-tsuki? / 直突き, choku-tsuki?)
  • Knytteneveslag ansiktet / øvre region (顔面突き, ganmen-tsuki? / 上段突き, jōdan-tsuki?)
  • Griping av det eine handleddet til motstandarden med éi hand (片手取り, katate-dori?)
  • Griping av det eine handleddet til motstandarden med begge hender (諸手取り, morote-dori?)
  • Griping av begge handledda til motstandarden (両手取り, ryōte-dori? / 両片手取り, ryōkatate-dori?)
  • Griping om eine skuldera til motstandarden (肩取り, kata-dori?)
  • Griping av begge skuldrene til motstandaren (両肩取り, ryōkata-dori?)
  • Griping tak i jakkebrystet til motstandarden (胸取り, mune-dori? / 襟取り, eri-dori?)

Døme på grunnleggjande forsvarsteknikk

Dette er mykje brukte halde- og kasteteknikkar den som skal forsvare seg, nyttar:

  • Første teknikk (一教, ikkyō?) tek tak i olbogen og handleddet til motstandarden
  • Andre teknikk (二教, nikyō?) bøyer handleddet til motstandarden
  • Tredje teknikk (三教, sankyō?) vrir armen til motstandarden, olbogen peikar opp
  • Fjerde teknikk (四教, yonkyō?) tek tak med i underarmen til motstandarden med begge hender
  • Femte teknikk (五教, gokyō?) tek tak i obogen og handleddet som første teknikk, men faldar armen innover - passar til avvepning
  • Kast i fire retningar (四方投げ, shihōnage?) faldar handa til motstandarden bak skuldera
  • Retur av underarmen (小手返し, kotegaeshi?) kast som følgje av låsing av handleddet til motstandaren
  • Pustekast (呼吸投げ, kokyūnage?) ulike flytande kast
  • Inngangskast (入身投げ, iriminage?) kast der den som forsvarar seg går bak den som utfører åtaket
  • Himmel-og-jord-kast (天地投げ, tenchinage?) startar med ryōte-dori; den som forsvarer seg har ei hand lavt og ei hand høgt
  • Hoftekast (腰投げ, koshinage?) den som forsvarer seg, har hoftene sine lågare enn hoftene til den som går til åtak, og vippar denne rundt
  • Armane-i-kryss-kast (十字投げ, jūjinage?) eit kast som låser armane i kryss
  • Rotasjons-kast (回転投げ, kaitennage?) forsvararen svingar armen til den som går til åtak bakover heilt til skuldera låser seg, og pressar så framover for å kaste

Våpen

Ein nyttar stundom våpen laga av tre i treninga. Røslene i uvæpna aikido er for øvrig inspirert av tradisjonell kamp med sverd. Våpen som vanlegvis vert brukt, er ein stav som vert kalla jo, eit tresverd som heiter bokken på japansk, og trekniv som ber navnet tanto.

Bakgrunnsstoff

Henta frå «http://nn.wikipedia.org/wiki/Aikido»

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.